Informatie

Alle informatie pagina resultaten

Collectie

Alle collectie resultaten
Verouderde browser

We zien dat je een verouderde browser hebt. Het kan zijn dat deze site daardoor niet goed weergegeven wordt. We adviseren je om je browser te updaten, indien mogelijk, naar de laatste versie.

Sluiten

Hollandse zelfportretten - Selfies uit de Gouden Eeuw

Van 8 oktober 2015 t/m 3 januari 2016 toont het Mauritshuis zevenentwintig van de mooiste zelfportretten uit de bloeiperiode van de Hollandse schilderkunst in de tentoonstelling Hollandse zelfportretten - Selfies uit de Gouden Eeuw.

Voskuyl, Zelfportret
Huygh Pietersz Voskuyl, Zelfportret, c. 1638.
Mauritshuis

Het Hollandse zelfportret

Veel Nederlandse kunstenaars uit de zeventiende eeuw hebben zelfportretten geschilderd, meer dan in enig ander land. Sommige schilders zoals Rembrandt waren specialisten, van anderen is slechts één zelfportret bekend. De variatie was groot, met palet en penselen als meest voorkomende attributen.

Het hoge aantal zelfportretten had alles te maken met de stijging van de schilderijenproductie in die tijd. De concurrentie was groot, dus was het zaak je als schilder goed in de markt te zetten. Het zelfportret kon helpen om jezelf en je werk een ‘gezicht’ te geven. Het zelfportret was daarmee niet alleen een portret van de schilder maar vaak ook een statement over zijn of haar werk.

Selfies uit de Gouden Eeuw

Zelfportretten staan, dankzij de moderne selfie, volop in de belangstelling. Met de smartphone kan iedereen een zelfportret maken om die snel te delen met vrienden en bekenden. Miljoenen mensen denken daardoor regelmatig na over de vraag hoe zij zich aan anderen willen presenteren.

Wie de zeventiende-eeuwse zelfportretten bekijkt, kan de vergelijking met de moderne selfie gemakkelijk maken. Toch is er een groot verschil. Waar de moderne selfie gemakkelijk, soms haast achteloos, wordt gemaakt was voor het schilderen van een zelfportret in de zeventiende eeuw een lange opleiding en groot vakmanschap nodig.

Juist aan zelfportretten besteedde de kunstenaar veel aandacht. Het zijn vaak goed geschilderde portretten waarop we kunnen zien hoe de schilder zich aan de wereld wilde presenteren. Daarnaast kon een zelfportret dienen als voorbeeld van de eigen kunst van de schilder, niet alleen van zijn talent om een goede gelijkenis te treffen, maar ook van zijn vaardigheden bijvoorbeeld op het gebied van de stofuitdrukking: het zelfportret als visitekaartje voor de schilder.



Tentoonstelling

De tentoonstelling biedt een beknopt overzicht van het genre. Aan de hand van zevenentwintig schilderijen worden de diverse typen zelfportretten toegelicht: portretten als ‘heer van stand’, zelfportretten met anderen (bijvoorbeeld familieleden), zelfportretten met een stilleven, zelfportretten in een rol (zoals een jager) en zelfportretten met beroepsattributen (palet, penselen, ezel). 

Tot de hoogtepunten behoort het Zelfportret achter ezel van Judith Leyster, een van de succesvolste vrouwelijke kunstenaars uit de Gouden Eeuw. Het is afkomstig uit de National Gallery of Art, Washington. Leyster draait zich lachend naar ons om terwijl ze werkt aan een schilderij van een vrolijke vioolspeler, afkomstig uit een van haar eigen voorstellingen.

Bijzonder origineel is het Zelfportret van Huygh Voskuyl, beeldmerk van de tentoonstelling. Hij kijkt ons over zijn schouder aan. Zijn haren pieken onder zijn muts uit, zijn kaken zijn ongeschoren en zijn rossige snor is flink uitgegroeid. Zijn gefronste blik geeft het zelfportret het karakter van een momentopname, alsof hij reageert op onze plotselinge aanwezigheid. 

Carel Fabritius – een van Rembrandts meest getalenteerde leerlingen – was ongeveer vijfentwintig jaar oud toen hij zijn zelfportret schilderde. Zijn virtuoze manier van schilderen doet denken aan zijn leermeester: zo hier en daar is de voorstelling bijna geboetseerd in de verf.

Judith Leyster, Zelfportret
Judith Leyster, Zelfportret achter ezel, ca. 1630/32.
National Gallery of Washington

Spiegelbeeld

In de tentoonstelling komen bezoekers niet alleen oog in oog te staan met legendarische schilders als Jan Steen, Rembrandt, Carel Fabritius en Gerrit Dou, maar komen ook zichzelf tegen. Dankzij een ontwerp met spiegelwanden staan bezoekers zelf in de spotlights, waardoor zij zich constant bewust zijn van hun eigen presentatie aan de buitenwereld. De film die in de tentoonstellingszaal wordt getoond, laat zien voor welke keuzes de kunstenaar in de zeventiende eeuw kwam te staan bij het maken van een zelfportret en wat de selfiemakende mens daarvan kan leren.

Fotografie

Het bezoek aan de tentoonstelling Hollandse zelfportretten – Selfies uit de Gouden Eeuw is natuurlijk niet compleet zonder een eigen selfie. Tijdens de tentoonstelling is het dan ook mogelijk om – net als in de rest van het Mauritshuis – te fotograferen zonder flits. Fotograferen met statief of selfiestick is niet toegestaan.

Catalogus

Bij de tentoonstelling verschijnt een rijk geïllustreerde catalogus in een Nederlandstalige en Engelstalige versie, uitgegeven door Waanders Uitgeverij. De catalogus is geschreven door conservator Ariane van Suchtelen, maker van de tentoonstelling, en is onder andere verkrijgbaar in de winkel van het Mauritshuis.

Deel deze pagina