Informatie

Alle informatie pagina resultaten

Collectie

Alle collectie resultaten
Verouderde browser

We zien dat je een verouderde browser hebt. Het kan zijn dat deze site daardoor niet goed weergegeven wordt. We adviseren je om je browser te updaten, indien mogelijk, naar de laatste versie.

Sluiten

Een feestelijk schilderij van Willem Buytewech

Het Mauritshuis heeft met steun van de BankGiro Loterij een bijzonder schilderij verworven van Willem Buytewech. Deze kunstenaar uit de vroege zeventiende eeuw geniet vooral bekendheid door zijn rijke grafische oeuvre. Zijn schilderijen zijn uiterst zeldzaam – er zijn er maar zes bewaard gebleven. Dit zijn kleurrijke voorstellingen van feestende jongeren, die zich binnenshuis of in de buitenlucht vermaken rondom tafels met eten en drinken. De nieuwe aanwinst – Vrolijk gezelschap in de open lucht – vormt binnen deze kleine groep een hoogtepunt.

Zonder overdrijving kan de aanwinst een sleutelstuk worden genoemd in de ontwikkeling van de vroege Hollandse genreschilderkunst. Niet alleen is het geweldig virtuoos en trefzeker geschilderd, ook aan de komische typering van
de figuren valt veel te beleven.

Op een tuinterras zijn jonge stellen rond een lange, gedekte tafel samengekomen. De elegante jongeren zijn met een flinke dosis ironie weergegeven: volgens de allerlaatste mode gekleed en ogenschijnlijk nogal met zichzelf ingenomen. Op tafel staat onder meer een pauwenpastei en rechts is kostbaar vaatwerk uitgestald. Op de grond liggen muziekinstrumenten en in het midden staat een wijnkoeler met vaten, waaraan een hondje snuffelt. Grote zuilen met draperieën links en rechts verlenen de setting een paleisachtig karakter. Op de achtergrond is tussen de bomen een kerk te zien – gezien de begroeiing langs de toren bevindt het bouwwerk zich in vervallen staat. Het contrast met de overdadige luxe op de voorgrond is zo groot, dat het er op lijkt dat Buytewech hier een moraliserende voetnoot plaatst.

Aanwinst Mauritshuis Willem Buytewech
Willem Buytewech (Rotterdam c.1591/1592-1624 Rotterdam). Vrolijk gezelschap in de open lucht, c. 1616–1617. Doek, 71 × 94 cm. Mauritshuis, Den Haag (verworven met steun van de BankGiro Loterij, 2018).

Geestige Willem

In zijn eigen tijd werd Buytewech ‘Geestige Willem’ genoemd, een bijnaam die niet alleen verwijst naar de (geestrijke) inventiviteit van zijn voorstellingen, maar ook naar zijn humor. Vooral zijn talent om figuren te karakteriseren is ongeëvenaard. Prachtig geschilderd zijn hier de jongeren in hun kleurrijke pakken, vooral het groepje van vijf dat rechts van de tafel staat en het zittende paar links. Binnen het groepje van vijf – drie heren en twee diep gedecolleteerde dames – lijkt een spelletje te worden gespeeld waarbij het niet helemaal duidelijk is wie bij wie hoort. Van wie is bijvoorbeeld de hand in de zij van de vrouw, die tweede van rechts staat? Zij lijkt bij de besnorde man in het rood te horen, maar flirt misschien ook stiekem met de jongen in het midden. Het stel links in dit groepje houdt elkaar losjes bij de hand, maar de jongen met zijn piekerige haar kijkt weg en zijn vriendin staat wel erg innig tegen de middelste jongeman aan. Bij het zittende paartje links speelt een aapje een sleutelrol. Het dier kan onder meer symbool staan voor de wellust en als attribuut van de Smaak verwijzen naar de Vijf Zintuigen. Hier probeert het aapje de rokken van de vrouw op te tillen, maar wordt daarbij gehinderd door de man. Die grijpt de gelegenheid aan om even te voetjevrijen met zijn liefje, maar nogal in het geniep – zo lijkt het – want hij kijkt haar niet aan. Zij steekt intussen terloops een haarpin in haar fraaie kapsel, terwijl ze de toeschouwer aankijkt. Zo betrekt ze ons bij het spel. Dit soort flirterige spelletjes horen bij het jeugdig vermaak dat het onderwerp vormt van Buytewechs schilderijen.



Detail van Willem Buytewech, Vrolijk gezelschap in de open lucht.

Detail van Willem Buytewech, Vrolijk gezelschap in de open lucht.

Willem Buytewech Franse edelman, Ets, 19,4 × 7,3 cm, Rijksmuseum, Amsterdam.

Willem Buytewech, Franse edelman, Ets, 19,4 × 7,3 cm, Rijksmuseum, Amsterdam.

Hoge hoeden

Willem Buytewech (1591/92–1624) behoorde tot een generatie spraakmakende kunstenaars die aan het begin van de zeventiende eeuw in Haarlem werkzaam was. Afkomstig uit Rotterdam, werd hij in 1612 lid van het St.-Lucasgilde in Haarlem, waar hij waarschijnlijk naartoe was getrokken vanwege het levendige kunstklimaat dat er heerste. Zoals gezegd was Buytewech vooral als grafisch kunstenaar actief – we kennen nu nog zo’n 125 tekeningen en 32 etsen van zijn hand. De bestudering van zijn geschilderd oeuvre werd lange tijd bemoeilijkt doordat geen van zijn schilderijen is gesigneerd of gedateerd. Mauritshuis-directeur Wilhelm Martin wist in 1916 voor het eerst enkele schilderijen overtuigend aan Buytewech toe te schrijven. Tien jaar later kon Vrolijk gezelschap in de open lucht aan het kleine oeuvre worden toegevoegd. Belangrijk handvat bij het toeschrijven zijn de figuren op Buytewechs schilderijen die zijn te herleiden tot tekeningen en prenten die vaak wél zijn gesigneerd. Zo zijn verschillende figuren op Vrolijk gezelschap in de open lucht sterk verwant aan zijn getekende figuurstudies en een serie etsen met edellieden uit verschillende landen. De vlotte schildertrant ervan doet denken aan het werk van Frans Hals, dat Buytewech in Haarlem goed zal hebben bekeken.

Zo lijkt de man met een hand in zijn zij (rechtsvoor) ontleend aan Hals’ vroegste schuttersstuk uit 1616, Maaltijd van officieren van de St.-Jorisschutterij. Details van de weergegeven kleding bieden aanknopingspunten voor een datering. Het type hoge hoed was bijvoorbeeld tussen 1615 en 1620 het toppunt van modieus. Dit bevestigt de voorgestelde datering van de aanwinst in de jaren 1616–1617. Buytewech schilderde het waarschijnlijk in Haarlem, voordat hij in 1617 naar Rotterdam terugkeerde.

Vrolijke gezelschappen

Kort na 1600 deden talrijke nieuwe thema’s hun intrede in de Hollandse schilderkunst. Kunstenaars keken meer naar hun eigen omgeving en gingen scènes schilderen die zijn ontleend aan het dagelijks leven. Eén van de nieuwe onderwerpen in de genreschilderkunst was het vrolijke gezelschap: feestvierende jonge mensen, vaak in de open lucht, die gezien hun luxueuze kleding behoren tot de maatschappelijke bovenlaag. De weergegeven figuren eten, drinken, roken, spelen kaart of triktrak, musiceren én flirten met elkaar; een jeunesse dorée met niets om handen behalve wat lichtvoetig vermaak. De populariteit van dergelijke voorstellingen lijkt deel uit te maken van een algemene belangstelling voor jeugdig vermaak; een interesse die ook spreekt uit de talloze fraai geïllustreerde liedboekjes met liefdesliedjes, die toen gretig aftrek vonden. Mede dankzij de vrede die het Twaalfjarig Bestand (1609–1621) had gebracht, groeide de welvaart, waardoor een vermaakscultuur voor steeds meer mensen binnen handbereik kwam. In de prent- en schilderkunst werd de rijke jeugd een populair onderwerp. Als thema vinden de vrolijke gezelschappen hun wortels in zestiende-eeuwse beeldtradities, zoals de (vooral in de prentkunst) populaire liefdestuinvoorstellingen of weergaven van de Bijbelse Verloren Zoon die bezig is zijn erfdeel te verbrassen. In de Hollandse schilderkunst werd het vrolijke gezelschap omstreeks 1610 geïntroduceerd door David Vinckboons, een Amsterdamse kunstenaar die zoals velen in die tijd zijn wortels in de Zuidelijke Nederlanden had. Daarna kwam het onderwerp omstreeks 1615 in Haarlem tot bloei met het werk van Esaias van de Velde, Willem Buytewech en Dirck Hals (de jongere broer van Frans). Deze voorstellingen zijn van grote betekenis geweest voor de ontwikkeling van de Hollandse genreschilderkunst van de zeventiende eeuw. Opvallend is dat al deze vroege kunstenaars hun onderwerpen eerst in prenten en tekeningen uitwerkten alvorens zij het penseel ter hand namen. Ook hun grote aandacht voor de levensechte weergave van de kleding is een constante factor.

Sleutelstuk voor het Mauritshuis

De aanwinst vormt een belangrijke versterking van de collectie van het Mauritshuis. Met dit schilderij kan de ontwikkeling van de genres in de vroege zeventiende-eeuwse Hollandse schilderkunst op een schitterende manier worden verteld. In zaal 8 van de vaste opstelling wordt getoond hoe in het begin van de zeventiende eeuw verschillende nieuwe onderwerpen hun intrede deden in de Hollandse schilderkunst. Hier hangen vroege stillevens, waaronder de fenomenale bloemstukken van Ambrosius Bosschaert en Roelant Savery, en belangrijke vroege landschappen zoals Hendrick Avercamps IJsgezicht. Ook zijn er historiestukken en portretten te zien, maar tot op heden ontbrak een representatief genrestuk. In deze zaal zal Buytewechs Vrolijk gezelschap in de open lucht nu een cruciale rol spelen. Met dit feestelijke schilderij heeft het Mauritshuis het beste in huis gehaald wat de vroege Hollandse genreschilderkunst te bieden heeft.

Deel deze pagina