Informatie

Alle informatie pagina resultaten

Collectie

Alle collectie resultaten
Verouderde browser

We zien dat je een verouderde browser hebt. Het kan zijn dat deze site daardoor niet goed weergegeven wordt. We adviseren je om je browser te updaten, indien mogelijk, naar de laatste versie.

Sluiten

Contouren, highlighten en blenden

Het Meisje heeft een vlekkeloze huid met een vloeiende overgang van licht naar schaduw. Haar gezicht is zo glad en zo geraffineerd gehighlight dat er zelfs online make-uptutorials op haar look geïnspireerd zijn.



Make-uptutorials zijn er niet voor niets; het kost nu eenmaal tijd om onberispelijke schoonheid te bereiken. Van de hele compositie heeft Vermeer waarschijnlijk het meeste tijd aan het gezicht van het Meisje besteed. Hoe liet hij licht en schaduw zo zacht in elkaar overvloeien? Hij bouwde de kleur van de huid stap voor stap op, te beginnen met de contouren.


Het gezicht van het Meisje, de contour aangegeven met pijltjes

Contouren

Vermeer gebruikte geen scherpe lijnen voor de contouren van het Meisje. In een vroege fase bracht hij bruine verf aan die hij langs haar gezicht als een contourlijn zichtbaar liet. De verflagen van de achtergrond en van het gezicht raken elkaar niet.

De bruine contour bestaat uit aardepigmenten die ijzer bevatten. IJzer (het element Fe) kan met MA-XRF worden opgespoord. De omgekeerde MA-XRF kaart hieronder toont de verspreiding van ijzer als donkere plekken. De contour om haar gezicht is aangegeven met pijltjes.


MA-XRF kaart: ‘inverted natural log’ van de kaart van ijzer (Fe). De donkere delen bevatten veel ijzer. Afbeelding: Annelies van Loon (Mauritshuis/Rijksmuseum), John Delaney (National Gallery of Art)


Op de MA-XRF kaart van ijzer zien we waar Vermeer aardepigmenten gebruikte om het driedimensionale effect in haar gezicht te bereiken. De delen in de schaduw, om haar ogen en op haar wang bevatten meer ijzer. Waarschijnlijk gaf hij de lichte en donkere partijen in een vroeg stadium al aan. Deze methode om de compositie van een schilderij in licht- en donkerbruin op te zetten werd in de zeventiende eeuw ook wel ‘doodverven’ genoemd. Op deze manier kon Vermeer de lichtval en driedimensionale effecten in de compositie beoordelen voordat hij de uiteindelijke kleuren aanbracht. Het onderzoek naar hoe Vermeer zijn compositie exact opzette loopt nog, maar dit is alvast een eerste aanwijzing.

Highlighting

De techniek om zachte overgangen weer te geven voerde Vermeer nog verder door in het schilderen van haar gelaatstrekken. Haar gelaatstrekken zijn niet heel duidelijk, maar toch ziet haar gezicht er vanaf een afstandje overtuigend uit. Ze heeft geen wenkbrauwen. De brug van haar neus heeft geen contour en het puntje van haar neus is niet goed te onderscheiden van haar wang. De wazig en versimpeld weergegeven gelaatstrekken passen bij een werk als het Meisje met de parel; het is geen portret van een specifiek persoon, maar een exotische ‘tronie’ (een karakterstudie). 

De MA-XRF kaart van ijzer laat zien dat Vermeer het sterke onderscheid tussen licht en schaduw in haar gezicht bereikte met bruine verf. Daar bovenop bouwde hij de huidskleuren op met een middentoon en lichtaccenten. Dit detail laat zien dat hij bij haar kin twee (niet helemaal heldere) verflagen bovenop de contourlijn aanbracht. Hierdoor lijkt de contour van haar kin enigszins ‘wazig’.


De zachte contour van haar kin. De twee verflagen zijn aangegeven met gele pijltjes. De bruine contourlijn is aangegeven met een rode pijl.

Blenden

In make-uptutorials worden grote zachte kwasten gebruikt om poeder en blush op de wangen te blenden. Vermeer paste een soortgelijke strategie toe bij het Meisje.

Hoe liet hij licht- en schaduwpartijen in elkaar overvloeien? Als we het jukbeen van het Meisje met de microscoop bekijken zijn de overgangen tussen de drie verschillende roze-bruine tonen zichtbaar.

Vermeer doet met zijn techniek om te contouren, highlighten en blenden niet onder voor de make-up-vloggers van tegenwoordig..


Zachte overgangen in haar wang 

Referenties

  • Costaras, Nicola (1996) ‘A study of the materials and techniques of Johannes Vermeer.’ In: Vermeer Studies: Studies in the History of Art, edited by Ivan Gaskell and Michiel Jonker, National Gallery of Art, Washington D.C., Yale University Press, New Haven/London, pp. 145-167.

Dankbetuiging

  • Observations about the Girl’s skin: Petria Noble (Rijksmuseum / voorheen Mauritshuis), Nicola Costaras (Victoria & Albert Museum / voorheen Mauritshuis)
  • MA-XRF scanning: Annelies van Loon (Mauritshuis / Rijksmuseum)

Blijf op de hoogte