Carel Fabritius

Het puttertje

Carel Fabritius  Het puttertje The Goldfinch
Carel Fabritius  Het puttertje The Goldfinch
Carel Fabritius  Het puttertje The Goldfinch
Carel Fabritius  Het puttertje The Goldfinch
Carel Fabritius  Het puttertje The Goldfinch
Carel Fabritius  Het puttertje The Goldfinch

Carel Fabritius
Het puttertje

1654 Te zien in Zaal 14

Een distelvink zit, met een ketting aan zijn pootje, op zijn voederbakje. Distelvinken waren populair als huisdier, omdat je ze kon leren zelf met een miniatuuremmertje water uit een bakje putten. Vandaar dat ze puttertjes worden genoemd.

Dit is een van de weinige werken van Fabritius, die bekend zijn. Hij schilderde het puttertje met duidelijk zichtbare penseelstreken. De vleugel gaf hij aan met dikke gele verf, waar hij met de achterkant van zijn penseel een kras in zette.

Technische details

Luister en ontdek meer over dit schilderij

Mauritshuis &
Do - Zangeres
Do Mauritshuis
  • Do

    Zangeres

Alle audiofragmenten

  • Do

    Zangeres

    Do Mauritshuis
Een museum vol dieren
Charlotte Rulkens - Junior Conservator Mauritshuis
Charlotte Rulkens
Auke-Florian Hiemstra - Bioloog, columnist, wetenschapper
Auke Florian
Dierentuin Blijdorp - Educatiemedewerkers
Blijdorp
  • Charlotte Rulkens

    Junior Conservator Mauritshuis

  • Auke-Florian Hiemstra

    Bioloog, columnist, wetenschapper

  • Dierentuin Blijdorp

    Educatiemedewerkers

Alle audiofragmenten

  • Charlotte Rulkens

    Junior Conservator Mauritshuis

    Charlotte Rulkens
  • Auke-Florian Hiemstra

    Bioloog, columnist, wetenschapper

    Auke Florian
  • Dierentuin Blijdorp

    Educatiemedewerkers

    Blijdorp
Mauritshuis - algemene audiotour
Mauritshuis - Algemene audiotour
Mauritshuis Perspectief
  • Mauritshuis

    Algemene audiotour

Alle audiofragmenten

  • Mauritshuis

    Algemene audiotour

    Mauritshuis Perspectief

Gele veertjes

Puttertjes vallen op door hun rode maskertje én door hun vleugels. Tussen de zwarte en caramelkleurige veren zitten daar een paar knalgele. Fabritius maakte die veren door twee streken gele verf over het zwart te zetten. In de natte verf trok hij met de puntige achterkant van zijn penseel een ragfijn krasje, waardoor onder het geel het zwart zichtbaar werd. Dat had hij zo van zijn leermeester Rembrandt geleerd.

Fabritius Puttertje Detail Second Canvas

Meer over Carel Fabritius

Carel Fabritius was een schilder uit de Hollandse 17de eeuw met een geheel eigen stijl. Hij schilderde portretten, stillevens, stadsgezichten en historiestukken, vaak in heldere kleuren en met een subtiele lichtbehandeling.

In 1654 maakte Fabritius een van zijn meest bijzondere werken: Het puttertje. Het is een levensecht portret van een distelvink (putter) zittend voor een witte muur. In datzelfde jaar kwam de 32-jarige schilder plots om het leven door de ontploffing van een Delfts kruitmagazijn. Fabritius liet hierdoor een klein, maar wel buitengewoon veelzijdig oeuvre na van maar 12 schilderijen – allemaal unieke meesterwerken.

Mh0605 Fabritius Puttertje

Het puttertje komt thuis

In 2016 was Het puttertje tijdelijk te zien in de Scottish National Gallery. Met deze video vierden we de terugkomst van het schilderij.

Op zoek naar een cadeau?

Ben je op zoek naar een bijzonder cadeau? Of ben je zelf fan van Het puttertje van Carel Fabritius? Kom langs in onze winkel of neem een kijkje in onze museumwebshop. Van dienblad tot 3D kaart en van puzzel tot pasjeshouder: er is voor ieder wat wils.

Pasjeshouder Secrid Fabritius - Het Puttertje Mauritshuis
Carel Fabritius  Het puttertje The Goldfinch

Carel Fabritius
Het puttertje

1654 Te zien in Zaal 14

Naar boven

De vogel die aan een ketting voor zijn voederbakje tegen een witgekalkte muur zit, is een distelvink (Carduelis carduelis), ook wel ‘puttertje’ genoemd. Deze vogel dankt zijn naam aan zijn handigheid om zelf drinkwater uit een bakje of een glas te putten, met behulp van een emmertje aan een ketting, ter grootte van een vingerhoed. Ook kan hij met zijn snavel zijn voederbak openen. De putter was in de zeventiende eeuw vanwege zijn vermogen dit kunstje aan te leren een populair huisdier. Zijn behuizing bestond meestal uit een voederbak zoals hier is te zien, die bevestigd was aan een lange achterplank. Aan de bovenkant daarvan bevond zich een hokje, soms in de vorm van een huisje met een trapgevel. Onderaan de plank bevond zich een houten platform met een rond gat waardoor het emmertje neergelaten kon worden.

Het puttertje is vlot geschilderd, in penseelstreken die duidelijk van elkaar zijn te onderscheiden. De verf is zowel dun als dik opgebracht, en plaatselijk zelfs heel pasteus. De gele veertjes in de zwarte vleugel vormen een opvallend kleuraccent. De rode verf in het kopje, die nu enigszins is verkleurd, zal oorspronkelijk ook een veel sprekender kleuraccent hebben gegeven. De voorstelling is geschilderd op een vrij dik paneeltje, dat uit een groter paneel is gezaagd. Dat heeft geleid tot verschillende speculaties over de oorspronkelijke functie van de voorstelling. Het zou bijvoorbeeld deel kunnen hebben uitgemaakt van een vinkenkooi zoals hierboven beschreven, maar dan met een geschilderd vogeltje. In dat geval was het een trompe l’oeil of oogbedrieger, waarbij de combinatie van tweedimensionale en driedimensionale onderdelen de bedrieglijkheid versterkt zou hebben. Een andere mogelijkheid is dat het fungeerde als deurtje van een wandnis. Hiervoor pleit dat de achtergrond van het schilderij de indruk wekt van een gepleisterde muur en dat het gezichtspunt erop duidt dat de voorstelling van onderaf moest worden bekeken. Een derde optie is dat het fungeerde als deurtje van een schilderijkastje, een kastje dat een ander schilderij beschermde tegen stof, vuil en beschadigingen. Dergelijke kastjes kwamen vrij algemeen voor.

Carel Fabritius was omstreeks 1641-1643 in de leer bij Rembrandt in Amsterdam. Zijn bewaarde oeuvre is klein, het omvat slechts een twaalftal schilderijen. De vroege werken zijn vrij rembrandtiek, terwijl de latere, die tussen 1650 en 1654 in Delft ontstonden, veel lichter zijn. Fabritius is vaak bestempeld als de wegbereider voor de bloeiperiode van de Delftse schilderschool van na 1650, waarin de nauwkeurige observatie van perspectief, licht, kleur en atmosferische effecten een grote rol speelden. Hij is zelfs de voorloper van Vermeer genoemd. Er lijkt echter eerder sprake van een artistieke wisselwerking dan van een eenzijdige beïnvloeding. In 1654, het jaar waarin Fabritius Het puttertje schilderde, kwam hij bij de ontploffing van het Delftse buskruitmagazijn vroegtijdig om het leven.

(dit is een bewerkte versie van een tekst gepubliceerd in: P. van der Ploeg, Q. Buvelot, Koninklijk Kabinet van Schilderijen Mauritshuis: Een vorstelijke verzameling, Den Haag 2005)

Detailgegevens

Algemene informatie
Carel Fabritius (Midden-Beemster 1622 - 1654 Delft)
Het puttertje
1654
schilderij
605
Zaal 14
Materiaal en technische gegevens
olieverf
paneel
33,5 x 22,8 cm
Opschriften
middenonder: C FABRITIVS 1654

Herkomst

Chevalier Joseph-Guillaume-Jean Camberlyn en erven, Brussel; gegeven aan Etienne-Joseph-Théophile Thoré, Parijs, 1865; zijn veiling, Parijs, Hôtel Drouot, 5 december 1892, nr. 10; verzameling Martinet, Parijs; verkocht op veiling Parijs, Hôtel Drouot, 27 februari 1896, nr. 16; aankoop, 1896