Jan van der Heyden

Gezicht op de Oudezijds Voorburgwal met de Oude Kerk in Amsterdam

868 voorzijde
868 detail signatuur
868 achterzijde
868 ingelijst
868 voorzijde
868 voorzijde

Jan van der Heyden
Gezicht op de Oudezijds Voorburgwal met de Oude Kerk in Amsterdam

1670 Te zien in Zaal 16

Jan van der Heyden is weliswaar de geschiedenis ingegaan als uitvinder van de brandspuit en de straatlantaarn, maar hij was vooral schilder van Hollandse stadsgezichten. Hier heeft hij het oudste deel van Amsterdam vastgelegd: de Oude Kerk aan de Oudezijds Voorburgwal.

Opvallend is de precisie waarmee Van der Heyden de gebouwen tot in detail vastgelegde. De figuren, die het stadsbeeld verlevendigen, zijn waarschijnlijk toegevoegd door Adriaen van de Velde, die daarvoor vaker werd ingehuurd door Van der Heyden.

Technische details

Openbaar toilet

We kunnen het ons nu niet meer voorstellen, maar de Amsterdamse grachten stonken als de hel. Riolering en waterleiding waren onbekend en iedereen gooide allerlei smerigs in de gracht. Het houten gebouwtje bij de brug is een privaat, een openbaar toilet dat rechtstreeks op de gracht loosde. En in dat water doet een vrouw de was.

Van Der Heyden Gezicht Op De Oudezijds Voorburgwal Detail Second Canvas
868 voorzijde

Jan van der Heyden
Gezicht op de Oudezijds Voorburgwal met de Oude Kerk in Amsterdam

1670 Te zien in Zaal 16

Naar boven

De Oudezijds Voorburgwal, die de verbinding vormt tussen de Amstel in het zuiden en het IJ in het noorden, is de op een na oudste stadsgracht van Amsterdam. Jan van der Heyden koos voor zijn schilderij een van de meest in het oog springende gedeelten, dat bij de Bierkaai en de Oude Kerk. Aan de Bierkaai - de naam zegt het al - werd het bier in vaten aangevoerd, in dit geval het buitenlandse bier, dat vooral uit Hamburg werd geïmporteerd. De beeldbepalende Oude Kerk is de oudste gotische hallenkerk in de noordelijke Nederlanden en werd gebouwd in de veertiende en vijftiende eeuw. In 1658 en 1659 werd het klokkenspel, dat op het schilderij goed zichtbaar is, nog geheel vernieuwd.

Hoewel dit stadsgezicht naar de werkelijkheid is geschilderd, heeft Van der Heyden zich op enkele onderdelen vrijheden veroorloofd. Zo is de klokkentoren in het echt hoger en slanker en is de gracht wat smaller. De minutieuze detaillering, waarbij zelfs de afzonderlijke bakstenen in de gevels te zien zijn, is kenmerkend voor zijn manier van schilderen. De vele figuurtjes die het stadsbeeld verlevendigen, zijn waarschijnlijk geschilderd door Adriaen van de Velde (1636-1672), die daar vaak door Van der Heyden voor werd ingehuurd.

Stadsgezichten en landschappen met buitenhuizen waren het specialisme van Jan van der Heyden. Maar naast zijn werk als schilder was hij ook een uitvinder. Zo bedacht hij in 1668 een ingenieus plan voor de Amsterdamse stadsverlichting, dat tot 1840 in gebruik zou blijven. In 1672 ontwierp hij een brandspuit met slangen, die in 1681 in productie werd genomen.

(dit is een bewerkte versie van een tekst gepubliceerd in: P. van der Ploeg, Q. Buvelot, Koninklijk Kabinet van Schilderijen Mauritshuis: Een vorstelijke verzameling, Den Haag 2005)

Detailgegevens

Algemene informatie
Jan van der Heyden (Gorinchem 1637 - 1712 Amsterdam)
Gezicht op de Oudezijds Voorburgwal met de Oude Kerk in Amsterdam
1670
schilderij
868
Zaal 16
Materiaal en technische gegevens
olieverf
paneel
52,3 x 41,4 cm
Opschriften
linksonder, op de boot: VHeiden
VH ineen

Herkomst

Valerius Röver, Delft, 1713; zijn weduwe, Cornelia Röver-van der Dussen, 1739-1750; met de verzameling Röver verkocht aan prins Wilhelm VIII van Hessen, Kassel, 1750; Josephine de Beauharnais, Malmaison, 1806-1815; tsaar Alexander I, Sint Petersburg, 1815; Hermitage, Sint Petersburg, tot 1935; Fritz Mannheimer (1890-1939), Amsterdam, 1935; als onderdeel van de Mannheimer-collectie verkocht aan Dienststelle Mühlmann voor Adolf Hitler, Führermuseum, Linz, 1940; Stichting Nederlands Kunstbezit (inv.nr. NK 3110), 1946; in bruikleen aan het Mauritshuis, 1948-1960; overgedragen, 1960