Rembrandt Zelfportret MH840 Mauritshuis

Rembrandt: de spannendste kunstenaar van de 17e eeuw

Hij is de meest bekende kunstenaar van Nederland. Waarom is dat?

Verteld door

Mandela

Mandela Wee Wee

Acteur

Johan Fretz

Johan Fretz

Schrijver, columnist

Jooske

Jooske van Lidth de Jeude

Arts

Reggie Baay

Reggie Baay

Schrijver

Op 15 juli 1606 wordt Rembrandt geboren in een huis aan de Weddesteeg in Leiden. Zijn vader is molenaar van de molen er tegenover. Rembrandt - die voluit Rembrandt Harmenszoon van Rijn heet - is de jongste van zeven kinderen. Hij bezoekt de Latijnse school en schrijft zich daarna, op veertienjarige leeftijd, in aan de universiteit van Leiden als letterenstudent. Twee jaar later stopt hij met zijn studie. Hij wil schilder worden.

Hij gaat in de leer bij de Leidse schilder Jacob van Swanenburgh. Om zich nog verder te verdiepen vertrekt hij naar Amsterdam om in de leer te gaan bij Pieter Lastman, een bekend historieschilder. Wat Rembrandt dan nog niet weet is dat hij een van de beroemdste kunstenaars ter wereld zal worden.

Rembrandt Van Rijn De Nachtwacht Rijksmuseum Amsterdam

Cliffhangers

Acteur Mandela Wee Wee (bekend van de serie Mocro Maffia) is gek op een goede cliffhanger. Rembrandt zou volgens hem een fantastische filmmaker zijn geweest.

Beweging

In 1632 krijgt Rembrandt van dokter Nicolaes Tulp (de man met de zwarte hoed) de opdracht om een groepsportret te maken van het Amsterdamse chirurgijnsgilde. Elke winter geeft Tulp dit gilde les in de werking van het menselijk lichaam door een lijk te ontleden. Normaal gesproken zijn groepsportretten nogal stijf; een rij mensen die strak voor zich uit staren. Zo niet dit groepsportret. Rembrandt schildert de chirurgijns in actie. Hij brengt beweging in het schilderij door ze allemaal ergens anders naar te laten kijken. Naar het lijk, naar het boek, naar jou. Alsof je net de deur van de snijzaal hebt opengetrokken en midden in deze scène valt. Maar klopt deze scène wel?

Alle audiofragmenten

  • Jooske van Lidth de Jeude

    Arts

    Jooske
Rembrandt Van Rijn De Anatomische Les Museum Mauritshuis Den Haag MH146 965X757

Een hand die er niet was

Niet alleen de namen van de artsen zijn bekend, ook die van het lijk kennen we: Adriaen Adrieansz, bijgenaamd Aris Kindt. Hij werd opgepakt voor het stelen van een wintermantel en werd ter dood veroordeeld.

Aris werd al eens eerder veroordeeld vanwege een diefstal. Toen was hem de rechterhand afgehakt. Rembrandt schilderde Aris’ arm zoals hij hem had gezien, dus met een stomp. Later schilderde Rembrandt toch een hand, waarschijnlijk omdat de stomp veel te veel afleidde. Met röntgen is de stomp nog steeds te zien.

Rembrandt De Anatomische Les Van Dr. Nicolaes Tulp Detail Second Canvas

Licht en donker

Ontdek waarom Rembrandts gebruik van licht en donker vandaag de dag een belangrijke rol in film speelt.

Perspectief

Volgens de Bijbel was Suzanna de vrome echtgenote van een rijke man uit Babylon. Regelmatig nam ze een bad in de vijver in haar tuin. Op een dag verstopten twee ouderlingen zich daar om haar tijdens het baden te begluren. Je ziet ze (bijna niet) rechts in de bosjes. Ze proberen haar tot seks te dwingen, onder de dreiging roddels over haar te verspreiden. Rembrandt schildert het moment waarop de mannen Suzanna aanspreken. Zij ziet hen niet, maar kijkt verschrikt jou aan. Ineens ben jij medeplichtig geworden aan dit gebeuren. Wanhopig probeert ze haar naakte lichaam te bedekken. Door de ouderlingen bijna onzichtbaar te maken en alle aandacht op Suzanna te richten maakt Rembrandt de situatie nog dramatischer.

Alle audiofragmenten

  • Mandela Wee Wee

    Acteur

    Mandela
Rembrandt Suzanna MH147 Mauritshuis

Pantoffels en kousen

Rembrandts Suzanna is een doodnormale vrouw, met doodnormale pantoffels. En met de afdruk van haar kousen nog in de kuiten.

Suzanna - pantoffel

Emoties

In 17e-eeuwse kunst werd veel geïdealiseerd; dingen werden mooier voorgesteld dan ze daadwerkelijk waren. Rembrandt deed dat niet. Hij wilde laten zien hoe de werkelijkheid was. Hij schilderde mensen zoals ze waren; met rimpels, slechte tanden en oprechte emoties.

Hij bestudeerde mensen grondig, met aandacht voor hun persoonlijkheid en gezichtsuitdrukkingen. Dat heeft hij ook bij deze twee mannen gedaan. Het zou goed kunnen dat hij ze op straat in Amsterdam is tegengekomen; er bevond zich een zwarte gemeenschap in de buurt van zijn huis. Hoe deze mannen zich voelden? Schrijver Reggie Baay heeft een vermoeden:

Alle audiofragmenten

  • Reggie Baay

    Schrijver

    Reggie Baay
Rembrandt Twee Afrikaanse Mannen Mh0685 Mauritshuis

Zelfportretten

Geen enkele 17e-eeuwse kunstenaar heeft zichzelf zo vaak geschilderd als Rembrandt. Er bestaan zo’n tachtig zelfportretten van hem. Op jonge leeftijd, oudere leeftijd (zoals deze) en in diverse rollen. Zo bestaan er portretten van Rembrandt als bedelaar, als kunstenaar, als Bijbels figuur en als soldaat. Op die portretten draagt hij bijna nooit eigentijdse kleding. Meestal heeft hij iets historisch aan, dat al honderd jaar uit de mode was. Alsof hij zichzelf buiten zijn eigen tijd wilde plaatsen. De baret die hij op dit portret op heeft werd in de 17e eeuw bijvoorbeeld al lang niet meer gedragen. Toch opvallend voor een kunstenaar die zo graag naar het leven schilderde.

Alle audiofragmenten

  • Johan Fretz

    Schrijver, columnist

    Johan Fretz
Rembrandt Zelfportret MH840 Mauritshuis

Het oog van de meester

Het is of Rembrandt jou met een indringende blik aankijkt. Maar wat je ziet is de blik van iemand die zichzelf in de spiegel bestudeert. En daar heel eerlijk verslag van doet, met alle aandacht voor rimpels, kringen en wallen.

Rembrandt zette over de bruingrijze onderlaag heel losjes wat roze halen verf en liet voor een groot deel die donkere onderlaag zichbaar. Zo creëerde hij de suggestie van een oud mannenoog. Het oog van de meester.