Emilie Gordenker, directeur Mauritshuis: “Er waren verschillende redenen om Vik Muniz, een internationaal bekend kunstenaar, te vragen voor een project in het Mauritshuis. Hij heeft een levendige belangstelling voor Oude Meesters en is geïnteresseerd in de museumpraktijk. Tijdens onze allereerste ontmoeting verraste hij me met zijn voorstel om een project te doen over de achterkant van schilderijen. Zijn Verso’s laten ons anders kijken naar beroemde schilderijen; de voorstellingen kunnen we ons vaak wel voor de geest halen, maar we beschouwen de werken zelden als objecten die worden opgehangen, verplaatst en bewaard, en zelfs etiketten en opschriften dragen. Door afstand te nemen van de voorstelling, krijgen we meer waardering voor het kunstwerk zelf. Het was een groot genoegen om met Vik en zijn team te werken. Niet alleen hebben zij geweldige nieuwe werken gemaakt, maar zij hebben ons ook veel geleerd.
De tentoonstelling toont een overzicht van Muniz zijn serie Verso’s aangevuld met vijf speciaal voor deze tentoonstelling gemaakte werken gebaseerd op de collectie van het Mauritshuis: Johannes Vermeer ’s Meisje met de parel en Gezicht op Delft, Het puttertje van Carel Fabritius, De anatomische les van dr. Nicolaes Tulp van Rembrandt en het Gezicht op het eiland Itamaracá in Brazilië van Frans Post. Met dit laatste kunstwerk vestigt Muniz de aandacht op zijn eigen identiteit als Braziliaan en zijn associaties met Johan Maurits van Nassau-Siegen, de oorspronkelijke eigenaar van het Mauritshuis, gouverneur van Nederlands Brazilië van 1637-1644, en opdrachtgever van het schilderij van Post.
Verso’s
Vik Muniz is in 2002 begonnen met het fotograferen van achterkanten van schilderijen. In zijn boek Reflex (2005) beschreef hij zijn ambitie om deze foto's op ware grootte op te blazen en tentoon te stellen. In 2008 maakte hij zijn eerste nauwkeurige kopieën van de achterkanten van belangrijke schilderijen als 3D-objecten: reproducties die perfect nabootsten wat normaal gesproken tegen de muur hangt. Hij doopte deze werken: Verso's.
Voor Muniz is de achterkant van ieder schilderij iets heel individueels dat de geschiedenis van het object laat zien door middel van gaten, ijzerwaar, etiketten en andere merken die in de loop van de tijd zijn opgebracht. De achterkant van een schilderij verandert door de jaren heen: iedere eigenaar voegt er iets aan toe en elke behandeling laat zijn sporen na. Het laat de materialen zien waarvan het werk is vervaardigd - zoals spieraam, doek of paneel - maar ook de lijst en de bescherming die is aangebracht om het veilig op zaal te kunnen hangen. Bovendien is het een kant die doorgaans alleen zichtbaar is voor museummedewerkers. Deze intieme kant van beroemde meesterwerken wil Muniz met de bezoekers delen.
In 2008 heeft Muniz de tentoonstelling Verso gemaakt voor de galerie Sikkema, Jenkins & Co., New York. Hij presenteerde toen achterkanten van meesterwerken als Les Demoiselles d'Avignon van Picasso (MoMA, New York), Starry Night van Gogh (MoMA) en Woman with a Parrot van Renoir (Guggenheim, New York). In de afgelopen jaren is hij doorgegaan met het vervaardigen van Verso's, zoals La Gioconda - beter bekend als de Mona Lisa - van Da Vinci (Louvre, Parijs), maar ze werden nooit eerder als groep in een museum tentoongesteld.
Zoektocht naar perfectie
Het produceren van de Verso’s laat zich het beste omschrijven als een eindeloze, bijna obsessieve, zoektocht. Het is een bewonderingswaardig proces dat Vik Muniz samen met een team van deskundigen doet, met name specialisten Tony Pinotti en Barry Frier spelen een hoofdrol. In hun streven naar perfectie brengt de zoektocht naar de juiste materialen hen over de hele wereld. Ze experimenteren met verouderingsprocessen van de bedoeking en labels. Handschriften worden meesterlijk gekopieerd. De lijsten zo nodig met de hand uit hout gesneden. Elk krasje exact nagemaakt.
Naast de vijftien Verso’s is er in de tentoonstelling veel aandacht voor het complexe productieproces. Een speciale gratis multi media tour geeft toelichting bij elke tentoongestelde Verso. In vitrines liggen voorbeelden van voorstudies van labels, nagemaakte (halve) stempels en proefmonsters van doeken die gedaan zijn om tot de perfecte veroudering te komen. Ook worden er verschillende GoPro video’s getoond die de zoektocht en productie van de Verso’s van het Mauritshuis in beeld brengen.
Vik Muniz
Vik Muniz is een wereldberoemde kunstenaar die in New York en Rio de Janeiro werkt. Zijn werk is opgenomen in collecties van toonaangevende musea als MOMA in New York, National Gallery of Art in Washington DC en Tate in Londen. Muniz begon zijn carrière als beeldhouwer, maar raakte gedurende de tijd steeds meer geïnteresseerd in het fotografisch presenteren van zijn werk. Van materialen als suiker, draad, diamanten, chocoladesiroop en vuilnis maakt Muniz gedurfde, ironische en veelal misleidende kunstwerken. Zijn film ‘Waste Land’ won meerdere prijzen in 2010. De film volgt Muniz die terugkeert naar zijn geboortestad Rio de Janeiro en daar een samenwerking start met de vuilnisplukkers van de grootste afvalberg ter wereld Jardim Gramacho.
Tentoonstelling
Titel: Vik Muniz: Verso
Data: 9 juni tot en met 4 september 2016
