Persberichten

Iconisch winterlandschap Avercamp keert voorgoed terug naar Nederland

Gezamenlijke verwerving Rijksmuseum en Mauritshuis

15 Sep 2026

Het Mauritshuis en het Rijksmuseum hebben gezamenlijk Colfspelers op het ijs uit ca. 1625 van Hendrick Avercamp verworven. Met deze aankoop keert één van de belangrijkste winterlandschappen uit de Nederlandse schilderkunst terug naar Nederland. Het 17de-eeuwse meesterwerk zal eerst worden getoond in Kampen, de stad waar Avercamp vandaan komt en is vanaf 3 oktober te zien op de tentoonstelling Avercamp terug in Kampen: de 17e eeuw door de ogen van Hendrick & Barent. Daarna is het schilderij afwisselend in het Rijksmuseum en het Mauritshuis te bewonderen. De verwerving is een uitzonderlijke verrijking van de Collectie Nederland.

Taco Dibbits, hoofddirecteur Rijksmuseum: ‘Natuurijs en winterpret zijn in Nederland al eeuwen onlosmakelijk met elkaar verbonden. Weinig verenigt ons land meer dan deze twee. Zodra de grachten, rivieren en meren dichtgevroren zijn, gaan jong en oud, arm en rijk massaal het ijs op. Dit schilderij van Avercamp is één van de mooiste winterlandschappen’.

Martine Gosselink, algemeen directeur Mauritshuis: ‘De voorstelling roept herinneringen op aan de grootse Nederlandse liefde voor natuurijs. Tegelijkertijd nodigt het uit tot reflectie op mobiliteit, sport, nationale identiteit en natuurlijk klimaatverandering. Nu strenge winters steeds zeldzamer worden, krijgt Avercamps meesterwerk nog meer betekenis. Het is voor het eerst dat het Mauritshuis en het Rijksmuseum samen een werk aankopen. Wij zijn er trots op dat het zo’n oer-Hollands tafereel betreft’.

Martine Gosselink en Taco Dibbits bij de nieuwe aanwinst. Foto: Rachel Ecclestone

Meesterlijke wintervoorstelling

Colfspelers op het ijs wordt beschouwd als een hoogtepunt binnen Avercamps oeuvre. Anders dan zijn eerdere, drukbevolkte winterlandschappen richt de kunstenaar zich hier op een kleine groep figuren op de voorgrond. Door het lage gezichtspunt lijkt het wel of wijzelf op het ijs staan en deel uitmaken van het tafereel. De aandacht gaat uit naar twee heren die een partij colf spelen – één van de oudste balsporten van de Lage Landen en voorloper van ons moderne golfspel – terwijl vissers, voorbijgangers en andere toeschouwers hun spel volgen. Daarmee is het schilderij niet alleen een prachtige wintervoorstelling, maar ook de vroegst bekende afbeelding van het colfspel.

Kleurrijk tijdsbeeld

Het werk biedt daarnaast een levendig beeld van het dagelijks leven tijdens de zogenaamde ‘Kleine IJstijd’, een periode tussen circa 1575 en 1625 die werd gekenmerkt door zeer strenge winters. Avercamp toont zowel het plezier van schaatsers, wandelaars en sleerijders als de harde kanten van de winter. De kleding van alle figuren vormt bovendien een kleurrijk tijdsbeeld van de mode in het eerste kwart van de 17de eeuw. Dankzij de gedetailleerde uitwerking en de psychologische zeggingskracht van de personages geldt het schilderij als één van Avercamps meest intieme en vernieuwende composities.

Nieuw onderzoek

Dat blijkt ook uit de vele voorstudies die van het werk bewaard zijn gebleven. Tekeningen van Avercamp die in Dresden bewaard worden laten zien hoe zorgvuldig de kunstenaar zijn compositie ontwikkelde en tijdens het schilderproces nog wijzigingen aanbracht om de zeggingskracht van de voorstelling te versterken. Specialisten van het Mauritshuis en het Rijksmuseum verwachten dat materiaal-technisch onderzoek nieuwe inzichten zal opleveren in zijn werkwijze.

Avercamp

Hendrick Avercamp (1585–1634), geboren in Amsterdam en werkzaam in Kampen, geldt als de grondlegger van het Nederlandse ijsgezicht. Als eerste kunstenaar specialiseerde hij zich vrijwel volledig in winterlandschappen waarin mensen uit alle lagen van de bevolking samenkomen op het ijs. Zijn schilderijen behoren tot de bekendste verbeeldingen van de Nederlandse wintercultuur en spreken, ruim vier eeuwen na hun ontstaan, nog altijd tot de verbeelding.

Betekenis voor Nederland

Voor Nederland is de verwerving van grote betekenis. Hoewel verschillende schilderijen van Avercamp zich al in openbare collecties bevinden, gaat het vrijwel uitsluitend om vroege werken. Colfspelers op het ijs laat juist zijn rijpe, vernieuwende stijl zien en vormt daarmee een essentiële aanvulling op de Collectie Nederland.

Avercampjaar 2026

Na de verwerving wordt het schilderij vanaf 3 oktober eerst gepresenteerd in het Stedelijk Museum Kampen, de stad waar Avercamp het grootste deel van zijn leven werkte. Daar maakt het deel uit van het Avercamp-jaar 2026 en de grote tentoonstelling Avercamp terug in Kampen: de 17e eeuw door de ogen van Hendrick en Barent. Daarna zal het schilderij afwisselend worden getoond in het Mauritshuis in Den Haag en het Rijksmuseum in Amsterdam, zodat bezoekers op beide locaties kennis kunnen maken met dit uitzonderlijke meesterwerk.

Samenwerking Rijksmuseum en Mauritshuis

De gezamenlijke aankoop benadrukt de nauwe samenwerking tussen het Mauritshuis en het Rijksmuseum op het gebied van de Nederlandse 17de-eeuwse schilderkunst. Beide instellingen werken al jarenlang samen op het gebied van onderzoek, restauratie, tentoonstellingen en bruiklenen. Met de gezamenlijke verwerving van Colfspelers op het ijs geven zij opnieuw vorm aan het idee van de Collectie Nederland: een nationale kunstcollectie die wordt beheerd, onderzocht en gedeeld ten behoeve van een zo breed mogelijk publiek.

Gezamenlijk verworven

Gezamenlijk verworven door het Mauritshuis en het Rijksmuseum met steun van het Mondriaan Fonds, de VriendenLoterij, de Stichting Vrienden van het Mauritshuis en de Vereniging Rembrandt (mede dankzij haar Van Rijn Fonds, haar Themafonds 17de-eeuwse schilderkunst, een bijzondere schenking van de Debman Stichting en de jaarlijkse bijdrage van het Cultuurfonds).

Avercamp terug in Kampen: de 17e eeuw door de ogen van Hendrick en Barent
Stedelijk Museum Kampen
3 oktober 2026 – 10 januari 2027

Download

Hendrick Avercamp, Colfspelers op het ijs, ca. 1625

Martine Gosselink en Taco Dibbits bij de nieuwe aanwinst. Credit: Rachel Ecclestone