Johannes Vermeer - Meisje met de parel

Het Meisje met de parel is bij het grote publiek uitgegroeid tot de meest geliefde Vermeer. Waar komt die fascinatie vandaan? Het moet iets te maken hebben met het feit dat het meisje over haar schouder kijkt, alsof ze wil zien wie er achter haar staat. Zo wordt de toeschouwer direct bij de voorstelling betrokken, alsof hij degene is die het meisje doet omkijken. Maar even belangrijk zijn het frisse kleurgebruik, Vermeers virtuoze schildertechniek en de subtiele manier waarop hij de weerkaatsing van het licht suggereerde. De tulband is bijvoorbeeld verlevendigd met kleine lichtreflecties – een handelsmerk van Vermeer. Heel bijzonder is ook de parel. Die bestaat uit niet veel meer dan twee verfstreken: linksboven een helder lichtaccent en aan de onderkant de zachte weerschijn van de witte kraag. En dan is er nog het meisje zelf, dat ons met een sensuele, halfgeopende mond en grote ogen aankijkt. Ze maakt een onbevangen, licht afwachtende indruk. Bij velen zal ze sympathie opwekken, al weten we niet wie zij is.		kunstenaar Johannes Vermeer titel Meisje met de parel datering c.1665 materiaal doek afmetingen 44,5 x 39 cm
Een tronie 'op sijn Turx' Hollandse meisjes droegen in de 17de eeuw gewoonlijk geen tulband. Dit schilderij is dan ook geen portret, maar zou men in indertijd een ‘tronie’ hebben genoemd. Hoewel er vermoedelijk wel iemand model voor zat, ging het bij een tronie vooral om een studie van een hoofd dat een bepaalde gemoedstoestand of een bepaald type moest verbeelden. Bij dit meisje met haar tulband en grote parel gaat het om een exotisch, oosters type. Rembrandt had omstreeks 1630 de tronie in de Hollandse kunst populair gemaakt. Vermeer heeft er tenminste nog twee geschilderd. De inventarislijst van Vermeers bezittingen, opgemaakt drie maanden na zijn dood, vermeldt ‘Twee tronijnen geschildert op sijn Turx’. Het Meisje met de parel zou heel goed een van deze schilderijen kunnen zijn.
Een koopje Het Meisje met de parel werd in 1881 te koop aangeboden op een veiling in Den Haag. De signatuur was toen niet meer te lezen en niemand wist dat het een Vermeer was. Toch trok het schilderij de aandacht van Victor de Stuers, een invloedrijke cultuurambtenaar, die daar samen met zijn vriend en buurman, de kunstverzamelaar A.A. des Tombe, was. Zij vonden het schilderij interessant en spraken daarom af om bij de veiling niet tegen elkaar op te bieden. Zo verwierf Des Tombe Het meisje voor twee gulden plus dertig cent opgeld (ongeveer één euro). Bij de restauratie die volgde, kwam de signatuur tevoorschijn. Toen pas wist Des Tombe zeker dat hij voor een luttel bedrag een echte Vermeer had gekocht. Bij zijn overlijden in 1902 bleek Des Tombe per geheim testament twaalf schilderijen aan het Mauritshuis te hebben nagelaten, waaronder Het meisje met de parel.
Iets erbij, iets eraf In 1994 is Het meisje met de parel gerestaureerd. De vergeelde vernis werd verwijderd, evenals de oude retouches die bij voorgaande restauraties waren aangebracht. Zo kwam het heldere kleurgebruik van Vermeer weer voor de dag. Hier en daar kwamen zelfs details tevoorschijn die lange tijd onzichtbaar waren geweest. De opvallendste vondst was een lichtreflectie op de linker mondhoek van het meisje: een miniem wit verfstipje op een lichtroze veegje. In de parel bleek juist een lichtreflectie te veel te zitten. Onderzoek wees uit dat deze witte stip een splintertje verf was dat bij een eerdere restauratie op een andere plek was losgeraakt en hier ondersteboven terecht was gekomen. Na verwijdering van dit alles, bleek de oorspronkelijke verflaag eronder nog in uitstekende staat te zijn.
terug naar het schilderij